Τριάντα χρόνια μετά την λήξη της πολιορκίας του Σαράγεβο, έρευνα αποκαλύπτει ότι “τουρίστες” – ελεύθεροι σκοπευτές πλήρωναν για να σκοτώνουν αμάχους. Ο Ιταλός δημοσιογράφος Ezio Gavazzeni, που αποκάλυψε την φρίκη, μιλά στο NEWS 24/7.
Βομβαρδισμοί, πυρά ελεύθερων σκοπευτών και διαρκής φόβος: Αυτή ήταν η πραγματικότητα στο Σαράγεβο, κατά την διάρκεια της πολιορκίας που κράτησε τέσσερα χρόνια και στοίχισε την ζωή σε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους, ανάμεσά τους τουλάχιστον 1.000 παιδιά.
Φέτος, 30 χρόνια μετά το τέλος της θηριωδίας, νέα στοιχεία βλέπουν το φως της δημοσιότητας για το “σαφάρι θανάτου” κατά αμάχων στο οποίο είχαν επιδοθεί “τουρίστες” – ελεύθεροι σκοπευτές από την Ιταλία και άλλες χώρες της Δύσης, ανοίγοντας ξανά ένα από τα πιο αιματοβαμμένα κεφάλαια της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.
AP Jacqueline Arzt
Σαράγεβο: 1425 ημέρες αντιμέτωποι με τον θάνατο
Η πολιορκία του Σαράγεβο εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας, του κράτους που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπό την ηγεσία του Ιωσήφ Μπροζ Τίτο. Μετά τον θάνατό του το 1980, η οικονομική κρίση και η άνοδος των εθνικιστικών κινημάτων –ιδιαίτερα στη Σερβία και την Κροατία– οδήγησαν σε απαιτήσεις ανεξαρτησίας από τις επιμέρους δημοκρατίες: η Σλοβενία και η Κροατία ανακήρυξαν την ανεξαρτησία τους το 1991, η Βόρεια Μακεδονία ακολούθησε στις αρχές του 1992 και την 1η Μαρτίου 1992 οι πολίτες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης ψήφισαν με ποσοστό 99,7% υπέρ της ανεξαρτησίας, με τους Σερβοβόσνιους να μποϊκοτάρουν και να συγκροτούν τις δικές τους δομές που εξελίχθηκαν στη Ρεπούμπλικα Σρπσκα.
Η κίνηση αυτή συνέπεσε με την επιθετική πολιτική του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς για ενοποίηση των σερβικών περιοχών, ενώ στις 6 Απριλίου 1992 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αναγνώρισε τη Βοσνία ως ανεξάρτητο κράτος και ξεκίνησαν συντονισμένες επιθέσεις από τις δυνάμεις των Βοσνίων Σέρβων με τη στήριξη του Ομοσπονδιακού Στρατού της Γιουγκοσλαβίας.
Όπως επισημαίνει ο Αθανάσιος Λούπας, Διδάκτωρ Βαλκανικής Ιστορίας και μέλος ΣΕΠ του ΕΑΠ «βασικός πολεμικός στόχος των σερβοβόσνιων ήταν η εδαφική συνέχεια μεταξύ των περιοχών της Βοσνίας που βρισκόταν υπό τον έλεγχό τους με τη σερβική Κράινα και τη Γιουγκοσλαβία. Ένας ενιαίος δηλαδή σερβικός χώρος. Όσον αφορά το ίδιο το Σαράγεβο, η σερβοβοσνιακή πλευρά επιθυμούσε να ασκήσει πίεση στην ηγεσία των Βοσνίων προκειμένου να επιβάλει τους σερβικούς όρους σε μια ενδεχόμενη συμφωνία. Επικράτησαν πολιτικές δυνάμεις με συγκρουσιακές ατζέντες και έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος στον οποίον ο εθνικισμός του ενός τροφοδοτούσε τον εθνικισμό του άλλου».
Η πολιορκία του Σαράγεβο ξεκίνησε επίσημα στις 5 Απριλίου 1992 και εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη πολιορκία πόλης στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, διαρκώντας σχεδόν 43 μήνες. Οι πολιορκητές βομβάρδιζαν περιοδικά κατοικημένες περιοχές, απέκοπταν ηλεκτρικό ρεύμα και νερό και εξαπέλυαν συνεχή πυρά ελεύθερων σκοπευτών στους δρόμους, τις αγορές και τις ουρές για τρόφιμα.
AP David Brauchli
Όπως επισημαίνει ο κ. Λούπας, το στοιχείο που ξεχωρίζει την πολιορκία του Σαράγεβο σε σχέση με άλλες σύγχρονες πολιορκίες είναι η εξαιρετικά μεγάλη διάρκειά της αλλά και το γεγονός ότι συνέβαινε σε “απευθείας μετάδοση“: «Πρόκειται για τη μακροβιότερη πολιορκία στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία. Από την άποψη αυτή δεν νομίζω ότι υπήρξε κάτι ανάλογο τις επόμενες δεκαετίες, αν και οι πόλεμοι στη Συρία και την Ουκρανία δημιούργησαν αναπόφευκτα συγκρίσεις και παραλληλισμούς με τον πόλεμο στη Βοσνία.
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό στοιχείο στην περίπτωση της βοσνιακής πρωτεύουσας ήταν η καθημερινή προβολή των εχθροπραξιών από τα τηλεοπτικά δίκτυα. Για το λόγο αυτό Αμερικανοί δημοσιογράφοι χαρακτήρισαν τον πόλεμο στη Βοσνία ως τον πρώτο τηλεοπτικό πόλεμο (television war) της Ευρώπης παραλληλίζοντάς τον με τον πόλεμο στο Βιετνάμ.
Στην Ελλάδα τη θλιβερή αυτή πραγματικότητα απέδιδαν με παραστατικό τρόπο οι στίχοι των Magic de spell στο τραγούδι τους Sarajevo (Φώναξε):
“Ο θάνατος διακοπές στο Σαράγιεβο πάει
Ξύπνησε, στις ειδήσεις τα βλέπεις και τρως“».
AP Rikard Larma
Και ενώ οι πολίτες του Σαράγιεβο ζούσαν έκθετοι στη βία και τον θάνατο, η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε τα γεγονότα κυρίως μέσα από τηλεοπτικά πλάνα και αναφορές ανθρωπιστικών οργανώσεων, χωρίς να παρεμβαίνει εγκαίρως για να αποτρέψει τις μεγαλύτερες θηριωδίες και αφήνοντας έτσι ελεύθερο το πεδίο ώστε να δημιουργηθεί ένα εγκληματικό δίκτυο “κυνηγών”.
Ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο της αδράνειας, εμφανίζονται οι πρώτες μαρτυρίες για τους λεγόμενους “τουρίστες” – ελεύθερους σκοπευτές, φέρνοντας στο φως την – ίσως – πιο σκοτεινή διάσταση του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία: την εκμετάλλευση της βίας ως μέσο ψυχαγωγίας και οικονομικού κέρδους από εύπορους πολίτες της Δύσης.
AP Santiago Lyon
Οι Ευρωπαίοι που πλήρωσαν εκατομμύρια στους Σερβοβόσνιους για να σκοτώνουν αμάχους το Σαββατοκύριακο
Ωστόσο, μέχρι ο Ιταλός δημοσιογράφο και συγγραφέας Ezio Gavazzeni να ξεκινήσει την έρευνά του και να καταθέσει σχετική μήνυση, το “σαφάρι” στο Σαράγεβο από “τουρίστες” – ελεύθερους σκοπευτές, δεν ήταν παρά ένας αστικός μύθος.
Ο ίδιος, μιλώντας στο NEWS 24/7 αποκαλύπτει: «Γνώριζα το φαινόμενο από ορισμένα δημοσιεύματα της δεκαετίας του ’90 — ελάχιστα, για την ακρίβεια. Η είδηση με είχε σοκάρει, αλλά μέχρι να ξεκινήσω τη δική μου έρευνα, η ιστορία με τους «ελεύθερους σκοπευτές του Σαββατοκύριακου» δεν ήταν παρά ένας αστικός μύθος.
AP David Brauchli
Σημείο καμπής ήταν το 2023, όταν έμαθα για το ντοκιμαντέρ “Sarajevo Safari” του Σλοβένου σκηνοθέτη Miran Zupanic.
Του έγραψα ζητώντας τη βοήθειά του για να ξεκινήσω μια έρευνα και να εμβαθύνω στο θέμα. Ο Zupanic ήταν πολύ πρόθυμος και μου έδωσε το πρώτο όνομα. Από εκεί και πέρα συνέχισα μόνος μου, αναζητώντας πηγές.
Σε αυτό το σημείο μπορώ να πω ότι η έρευνά μου μετέτρεψε έναν αστικό μύθο σε πραγματικό γεγονός».
AP Enric Marti
Όπως επισημαίνει, ποτέ πριν μέσα σε αυτά τα τριάντα χρόνια από την λήξη της πολιορκίας, δεν είχε υπάρξει ανάλογη έρευνα: «Ουσιαστικά δεν είχε ανοίξει ποτέ κάποια υπόθεση — ούτε σε δημοσιογραφικό επίπεδο ούτε, πολύ περισσότερο, σε επίπεδο εισαγγελικής έρευνας. Η δική μου έρευνα βασίζεται σε μαρτυρικές πηγές και ανασυνθέτει όχι μόνο την παρουσία ορισμένων “κυνηγών-ελεύθερων σκοπευτών” που πλήρωναν για να σκοτώνουν παιδιά, γυναίκες και άνδρες, αλλά και τη δομή που βρισκόταν πίσω από αυτή τη διακίνηση».
AP Peter Northall
AP Santiago Lyon
Το προφίλ των “κυνηγών” και ο “τιμοκατάλογος”
Με βάση τις καταγγελίες που εξετάζονται από την Εισαγγελία του Μιλάνου, το προφίλ των φερόμενων “ελεύθερων σκοπευτών-τουριστών” που δρούσαν κατά την πολιορκία του Σαράγεβο αφορά κυρίως πολύ εύπορα άτομα από δυτικές χώρες —μεταξύ αυτών Ιταλοί, αλλά και πολίτες άλλων ευρωπαϊκών κρατών, των ΗΠΑ, του Καναδά ακόμα και της Ρωσίας— με έντονο ενδιαφέρον ή εμμονή με τα όπλα.
Φέρονται να κατέβαλλαν ιδιαίτερα μεγάλα ποσά προκειμένου να μεταβούν σε σερβικές θέσεις στους λόφους γύρω από την πόλη και να πυροβολούν αμάχους.
Όπως αποκαλύπτει οι πελάτες ήταν «πλούσιοι Ιταλοί, επαγγελματίες ή επιχειρηματίες, και μερικοί από αυτούς ακόμη σήμερα εμφανίζονται σε τηλεοπτικά προγράμματα, οι οποίοι μπορούσαν να πληρώσουν ποσά ισοδύναμα με το κόστος ενός διαμερίσματος σήμερα, για να περάσουν ένα σαββατοκύριακο πυροβολώντας αμάχους στη Βοσνία και στη συνέχεια να επιστρέψουν στις χώρες τους ατιμώρητοι».
Η δράση τους ήταν οργανωμένη και ιδιαίτερα κερδοφόρα για τους Σερβοβόσνιους, καθώς υπήρχαν με διαβαθμισμένες “ταρίφες” ανάλογα με το θύμα.
AP David Brauchli
Όπως προκύπτει από την έρευνα του δημοσιογράφου, στους συμμετέχοντες δινόταν τιμοκατάλογος για το “είδος” του θύματος που μπορούσαν να στοχεύσουν, με τα παιδιά να “κοστίζουν” περισσότερο, ακολουθούμενα από άνδρες και γυναίκες. Αντίθετα, οι ηλικιωμένοι “δεν χρεώνονταν”.
«Η οργάνωση είχε έδρα σε μια ευρωπαϊκή χώρα και διέθετε διασυνδέσεις με την Ιταλία», αναφέρει ο Ezio Gavazzeni.
Οι Ιταλοί θεωρείται πως συναντιούνταν στην Τεργέστη πριν ταξιδέψουν στο Βελιγράδι, όπου Σερβοβόσνιοι στρατιώτες τούς συνόδευαν σε λόφους με θέα στο Σαράγεβο.
«Τα έσοδα (για τους Σερβοβόσνιους) ήταν συγκρίσιμα με μερικά εκατομμύρια ευρώ σε σημερινές τιμές», συμπληρώνει.
AP Rikard Larma
Ποιοι βρίσκονται στο μικροσκόπιο των αρχών
Η έρευνα μπορεί να ξεκίνησε από την Ιταλία, αλλά είναι θέμα χρόνου να επεκταθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς “τουρίστες” πολέμου, φέρονται να ταξίδευαν από κάθε γωνιά της Ευρώπης.
“Προέρχονταν από όλες τις δυτικές χώρες, κυρίως ευρωπαϊκές“, λέει ο Ezio Gavazzeni.
Οι Ιταλοί εισαγγελείς έχουν ήδη θέσει έναν άνδρα υπό έρευνα, έναν 80χρονο πρώην οδηγό φορτηγού που ζει κοντά στην πόλη Πορντενόνε, ο οποίος είναι αντιμέτωπος με κατηγορίες για πολλαπλές περιπτώσεις ανθρωποκτονίας εκ προμελέτης.
AP Rikard Larma
Η Σερβία έχει αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή στο φερόμενο σχέδιο, ωστόσο οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι σερβικές υπηρεσίες πληροφοριών ήταν ενήμερες για τα ταξίδια των “τουριστών”.
Όπως αναφέρει ο Ezio Gavazzeni «αν μη τι άλλο, αυτή η έρευνα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη θέση ορισμένων προσώπων που δικάστηκαν στη Χάγη, όπως ο Radovan Karadzic, ο Slavko Mladic και άλλοι, οι οποίοι είναι συνένοχοι καθώς συνεργάζονταν με το δίκτυο “κυνηγών’, επειδή απέφερε πολλά χρήματα στους Σερβοβόσνιους».
30 Χρόνια Μετά: Τι (δεν) έμαθε η Ευρώπη από το Σαράγεβο
Το σκοτεινό κεφάλαιο των ελεύθερων σκοπευτών “του Σαββατοκύριακου” φέρνει ξανά στο προσκήνιο την αποτυχία της διεθνούς κοινότητας να αντιληφθεί και να αποτρέψει την θηριωδία, αφήνοντας τέτοια εγκληματικά δίκτυα να δρουν ανεξέλεγκτα.
Ενώ η καθημερινότητα στην πολιορκημένη πόλη είχε γίνει παιχνίδι επιβίωσης, η Δύση “κοιτούσε από την άλλη”.
«Έχοντας την πολυτέλεια να κρίνουμε με χρονική απόσταση 30 ετών από τα γεγονότα, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι, δυστυχώς, δεν έγινε αντιληπτή η ουσία των συγκρούσεων από τη διεθνή κοινότητα», εξηγεί ο κ. Λούπας. Όπως εξηγεί, «η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την πίεση της Γερμανίας, αναγνώρισε αρχικά την ανεξαρτησία της Σλοβενίας και της Κροατίας και στη συνέχεια της Βοσνίας, χωρίς να έχει προηγουμένως βρεθεί λύση για το καθεστώς των σερβικών πληθυσμών». Σύμφωνα με τον ίδιο, «επρόκειτο για μία καθοριστική παράλειψη που οδήγησε άμεσα σε ένοπλες συγκρούσεις».
AP Peter Northall
«Ακόμη και σε στρατιωτικό επίπεδο», συνεχίζει, «τόσο οι Ευρωπαίοι ηγέτες όσο και η διοίκηση Τζορτζ Μπους στο πρώτο στάδιο του πολέμου επέδειξαν απροθυμία να εμπλακούν στρατιωτικά σε έναν βαλκανικό πόλεμο». Οι διεθνείς εξελίξεις, όπως η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και ο πόλεμος του Κόλπου, απορρόφησαν την προσοχή των ηγετών της Ευρώπης και της Ουάσιγκτον, ενώ το ΝΑΤΟ «βρισκόταν σε μια περίοδο αναπροσαρμογής των στόχων και της αποστολής του και δεν εξέλαβε τις γιουγκοσλαβικές συγκρούσεις ως πρόβλημα ασφαλείας που έπρεπε να λυθεί άμεσα».
Ο κ. Λούπας προσθέτει ότι «η εμπλοκή της διεθνούς κοινότητας περιορίστηκε, αρχικά, σε αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας και στη δημιουργία ‘ασφαλών περιοχών’ με την ανάπτυξη κυανόκρανων του ΟΗΕ, ενώ το εμπάργκο στο εμπόριο όπλων ευνόησε τους Σερβοβόσνιους που κληρονόμησαν εξοπλισμό και στελέχη από τον γιουγκοσλαβικό στρατό όταν αποσύρθηκε από τα βοσνιακά εδάφη».
AP David Brauchli
Η στρατιωτική υπεροχή των Σερβοβόσνιων, συνεχίζει, «οδήγησε στην κατοχή του 70% της βοσνιακής επικράτειας, ενισχύοντας την αδιαλλαξία τους. Σε πολλές περιπτώσεις η στάση τους ήταν προκλητική, προβαίνοντας σε απαγωγές και συλλήψεις στρατιωτών των Ηνωμένων Εθνών και παρεμποδίζοντας επιχειρήσεις διανομής βοήθειας».
«Το αποκορύφωμα ήταν η κατάληψη ασφαλών περιοχών του ΟΗΕ τον Ιούλιο του 1995, που συνδυάστηκε με εκδίωξη και θηριωδίες εις βάρος των μουσουλμάνων της περιοχής», υπογραμμίζει. «Η κατακραυγή της διεθνούς κοινής γνώμης, που διακατεχόταν από αντισερβικά αισθήματα ήδη από τις αρχές του πολέμου, επέτεινε την ανάγκη δυναμικής επέμβασης. Η κυβέρνηση του Μπιλ Κλίντον συγκατατέθηκε σε αεροπορικές επιδρομές στις σερβοβοσνιακές θέσεις και υποδομές, ενώ ο αναπληρωτής υπουργός Ρίτσαρντ Χόλμπουργκ άσκησε ασφυκτική πίεση στους Σερβοβόσνιους ηγέτες, Ράντοβαν Κάρατζιτς και Ράτκο Μλάντιτς, για να επιτευχθεί εκεχειρία και να καθίσουν οι εμπόλεμες παρατάξεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».
AP Jerome Delay
Στο ερώτημα τι μαθήματα μας άφησε η αιματοχυσία στο Σαράγεβο, ο κ. Λούπας τονίζει: «Το σημαντικότερο μάθημα από τη γιουγκοσλαβική κρίση είναι ότι οι διεθνείς οργανισμοί θα πρέπει να λειτουργούν αποτρεπτικά και προληπτικά προτού κλιμακωθούν οι εχθροπραξίες. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να έχει βραχυπρόθεσμα μεγαλύτερο πολιτικό κόστος, αλλά μακροπρόθεσμα αποδεικνύεται πιο ωφέλιμη».
Και καταλήγει στην Ευρώπη του σήμερα: «Αν η Ευρώπη το 1991 βρισκόταν ακόμα στην “εφηβεία της”, σήμερα, έχοντας και την εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία, θα πρέπει να αποδείξει ότι διάγει περίοδο ωριμότητας. Ιδιαίτερα όταν δεν μπορεί πλέον να υπολογίζει βάσιμα στο δίχτυ ασφαλείας των ΗΠΑ. Το σχέδιο στρατιωτικής κινητικότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κινείται προς την κατεύθυνση της αμυντικής θωράκισης της Ευρώπης, αλλά οι παρούσες συνθήκες απαιτούν εγρήγορση σε πολλά επίπεδα – αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων, υβριδικές απειλές, παραπληροφόρηση. Το πρώτιστο ζητούμενο παραμένει η πρόληψη παρόμοιων καταστάσεων μέσω της διπλωματίας».
Πηγή : news247.gr